تاریخچه
استان کهگیلویه وبویراحمد را به دیار آریوبرزن میشناسند. حمداله مستوفی در تاریخ گزیده از ایل جاکی نام میبرد.
در قدیم چهار ایل بویراحمد، نویی، دشمنزیاری و چرام
را اصطلاحاً «چهاربنیچه» مینامیدند. منطقهای که اکنون استان کهگیلویه و
بویراحمد نام دارد دارای پیشینه کهن تاریخی است. هر چند در گذشتهای نه
چندان دور، جزء یکی از بلوکهای مملکت فارس بوده و از روستاهای توابع کازرون
به شمار میرفته است که خود شامل دو قسمت میشد: قسمت شمال شرقی که آن را
سردسیر و کوهستانی و پشت کوه مینامیدند و قسمت جنوبی و غربی که نره کوه و
بهبهان نامیده میشد.
پژوهشگران معتقدند که مهد حکومت بزرگ هخامنشیان و محل تولد پادشاهان
کبیر آن در منطقهٔ انشان بوده و هم اکنون نیز آثاری در رابطه با صحت این
موضوع در کهگیلویه و بویراحمد کشف شده است.
- استان در دورههای مختلف تاریخ شناسی ایران
- تاریخ پیش از اسلام و پیش از ورود اراییان
این استان (منطقه جغرافیایی این استان) در دوره هزاره ۴ قبل از میلاد بخشی از تمدن عیلام بوده.
- در دوره بعد از اسلام و همچنین بعد از ورود اراییها
این استان به جز در سلسله حکومت سامانیان و طاهریان و قراقویونلو و قسمت شمالی ان در حکومت مادها جزیی از خاک تمامی حکومتهای ایران بوده.
تاریخ لرستان
لرستان به معنی سکونتگاه مردم لر[۳]
واژهای است که به سرزمینهای لرنشین اطلاق میگردد و به معنای گستره
جغرافیایی است که مردم لر در آن سکونت دارند. با این توضیح میتوان حدود
لرستان را از دشتهای غرب خانقین و مندلی در عراق تا دشت ارژن در استان فارس در ایران و از شمال از استان همدان، تا سواحل خلیج فارس به صورت حدودی تعیین کرد.[۴] گستره نام لرستان پیش از حکومت صفویان، سکونتگاه لرهای بختیاری، لرهای کهگیلویه و لرهای بویراحمدی
را هم شامل میشد. اما پس از حکومت صفویان سکونتگاه لرهای بختیاری را
منطقه بختیاری نامگذاری کردند و جغرافیای نام لرستان به حدود استان لرستان
و ایلام کنونی محدود شد.[۳] این منطقه نیز در حکومت قاجاریان به دو بخش پشتکوه و پیشکوه تقسیم شد.[۳] امروزه لرستان نام یکی از استانهای غربی ایران است. در نمودار زیر تقسیمات لرستان از ۳۰۰ هجری قمری تاکنون آورده شده است.[۵]
زبان
به استناد کتاب «ممسنی در گذرگاه تاریخ» مردم لرستان، کهگیلویه و
بویراحمد، ممسنی و حتی دشستان بوشهر از یک نژاد بوده و با یک زبان صحبت
میکنند. اصلی ترین مشخصه هی فرهنگی و اجتماعی منطقه، در گذشته ساختار
اجتماعی عشایری بوده است. هرچند امروزه این ساختار دگرگونی زیادی داشته اما
هنوز موقعیت اجتماعی و شناسایی افراد حتی در جامعه شهری استان نیز از طریق
وابستگی و تعلقات آنها به ساختار ایلی تعیین میگردد. این منطقه در گذشته
نه چندان دور، در قلمرو شش ایل بویر احمد، طیبی، بهمئی، دشمن زیاری، بابویی
بوده است. اکثر مردم استان کهگیلویه و بویراحمد، به زبان لری صحبت
میکنند.این گویش بازمانده زبان ایرانیان قدیم است که کمتر تحت تاثیر زبانهای بیگانه قرار گرفته است و اختلافات ریشهای با سایر گویشهای زبان لری ندارد.
- نظرسنجی سال ۱۳۸۹
طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی
در سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان
ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر
سنجی نمونه گیری شد در استان کهگیلویه و بویراحمد به قرار زیر بود: ۳٫۶
فارس (۱٫۵٪ مرد، ۴٫۴٪ زن)، ۵ ترک (۴٫۴٪ مرد، ۵٫۹٪ زن)، ۹۰٫۶ لُر (۹۲٫۶٪
مرد، ۸۸٫۲٪ زن) و ۰٫۷ بدونجواب بودند.